Cosmetica 2: Wat moet ik smeren?
Als ik dermatologische collega’s vraag wat zij een patiënt met een gezonde huid zouden adviseren, is hun antwoord eenvoudig:
mild reinigen;
hydrateren als de huid droog is;
beschermen tegen relevante uv-blootstelling;
alleen iets extra’s toevoegen wanneer daar een duidelijke reden voor is.
Dat is minder indrukwekkend dan een routine met tien producten, maar waarschijnlijk een stuk beter vol te houden.
Reinigen hoeft niet grondig te voelen
Een reiniger is bedoeld om make-up, zonnebrand, zweet, vuil en overtollig talg te verwijderen. De huid hoeft daarna niet strak of piepend schoon aan te voelen.
Dat strakke gevoel kan juist betekenen dat de huid flink is ontvet. Vooral bij een droge of gevoelige huid kan dat leiden tot meer irritatie en schilfering.[1]
Voor veel mensen is een milde reiniging in de avond voldoende. Wie geen make-up draagt en weinig zonnebrand of andere producten gebruikt, heeft mogelijk nog minder nodig.
Een vette huid hoeft evenmin hard te worden aangepakt. Talgklieren laten zich niet wegschrobben. Een agressieve reiniger kan het oppervlak uitdrogen terwijl de klieren eronder nog steeds talg produceren.
Wat ik van dermatologen vooral heb overgenomen, is dat reinigen functioneel mag zijn. Het hoeft geen dagelijks ontvettingsproject te worden.
Een hydraterende crème mag eenvoudig zijn
Bij crèmes denken we al snel aan bijzondere planten, zeldzame oliën en gepatenteerde complexen. Maar een moisturizer hoeft niet exotisch te zijn om goed te functioneren.
Veel eenvoudige crèmes bevatten stoffen die vocht vasthouden of verdamping verminderen, bijvoorbeeld glycerine, ceramiden, ureum, dimethicon of petrolatum.
Dat klinkt misschien minder aantrekkelijk dan orchidee-extract of vloeibaar goud, maar de huid reageert uiteindelijk op de formulering en niet op het verhaal eromheen.
Moisturizers zijn vooral nuttig bij een droge of eczeemgevoelige huid en bij uitstek na een operatie. Welke crème het prettigst is, verschilt per persoon.
Ik kies daarom liever voor een crème die iemand daadwerkelijk gebruikt, betaalbaar is en goed verdragen wordt dan voor de theoretisch meest geavanceerde formule die ongebruikt in de kast blijft staan.
Hyaluronzuur: nuttig, maar geen filler
Hyaluronzuur kan water binden. Daardoor kan een serum de huid tijdelijk wat soepeler en gladder laten ogen.
Daar is niets mis mee, maar het effect is erg beperkt en tijdelijk.
De verwarring ontstaat wanneer een serum wordt gepresenteerd alsof het hetzelfde doet als een injecteerbare hyaluronzuurfiller. Dat is niet zo.
Een filler wordt onder de huid ingebracht en kan daar volume of contour beïnvloeden. Een serum wordt op de huid aangebracht en werkt vooral aan het oppervlak. Het hydrateert, maar bouwt geen jukbeen op en vult geen diepe plooi.
Als plastisch chirurg vind ik dit onderscheid belangrijk. Niet omdat een serum slecht is, maar omdat het iets anders doet.
Retinol, vitamine C en niacinamide
Na de basisproducten komt vaak de vraag welk actief ingrediënt het beste is. Daarop bestaat geen universeel antwoord. Het hangt af van het doel, de huid en de gevoeligheid voor irritatie.
Retinol kan een bescheiden effect hebben op fijne lijntjes, pigmentverschillen en huidstructuur. Het is van deze groep waarschijnlijk het best onderzocht, al is niet ieder retinolproduct automatisch even goed.
Vitamine C kan mogelijk iets bijdragen aan een gelijkmatigere teint en bescherming tegen oxidatieve schade. De formulering en verpakking zijn belangrijk, omdat vitamine C niet bijzonder stabiel is.[3]
Niacinamide is doorgaans mild en kan bij sommige mensen helpen bij roodheid, pigmentverschillen of de huidbarrière.
Ik presenteer geen van deze stoffen als een noodzakelijke stap. Ze kunnen een aanvulling zijn, geen voorwaarde voor een gezonde huid.
Wie meerdere actieve stoffen wil combineren, een zeer gevoelige huid heeft of specifieke pigmentproblemen wil behandelen, kan beter een dermatoloog om een passend schema vragen. Het stapelen van producten is gemakkelijk; achterhalen welk product irritatie veroorzaakt is een stuk lastiger.
Zuren zijn geen verplichte onderhoudsbeurt
Salicylzuur, glycolzuur en andere zuren kunnen bij bepaalde huidproblemen nuttig zijn. Ze kunnen verhoorning verminderen en de huid gladder laten aanvoelen. Peelings bestaan uit zuren, maar zijn geen onderhoudsbehandeling. Niet iedere huid moet regelmatig geëxfolieerd worden.
Ik zie patiënten die verschillende zuren, retinol, scrubs en sterke reinigers tegelijk gebruiken. Vaak is de huid dan rood, droog en branderig. Er wordt vervolgens nog een “barrièreherstellend” product aan toegevoegd, terwijl minder gebruiken waarschijnlijk de eerste logische stap is.
Bij acne of andere medische huidproblemen laat ik de keuze van zuren en werkzame producten liever aan de dermatoloog.
Hoe ik naar populaire claims kijk
Collageencrème
Collageen in een crème kan vocht vasthouden of een tijdelijk glad laagje op de huid vormen. Het volledige collageenmolecuul dringt niet zomaar door de huid om zich vervolgens in de lederhuid in te bouwen.[4]
Dat maakt een collageencrème niet automatisch waardeloos. De crème kan best prettig hydrateren. Alleen de suggestie dat je door collageen te smeren rechtstreeks nieuw huidcollageen aanvult, is niet correct.
Liftingcrème
Een crème kan het huidoppervlak hydrateren, waardoor fijne lijntjes tijdelijk minder opvallen.
Maar een crème kan geen overtollige huid verwijderen, geen afgezakt weefsel terugplaatsen en geen slappere kaaklijn optillen.[5]
Het woord lifting betekent bij cosmetica meestal dat de huid tijdelijk gladder of strakker aanvoelt. Dat is iets anders dan anatomisch liften.
Detox
Bij het woord detox weet ik meestal niet goed welk concreet huidprobleem wordt bedoeld. Een masker kan tijdelijk talg opnemen of de huid anders laten aanvoelen. Dat betekent niet dat er gifstoffen uit het lichaam worden getrokken. Voor mij is detox vooral een marketingterm zolang niet duidelijk wordt uitgelegd wat er precies wordt verwijderd en hoe dat is aangetoond.
Natuurlijk en clean
Natuurlijk klinkt geruststellend, maar het zegt weinig over de verdraagbaarheid van een product. Plantenextracten, essentiële oliën en geurstoffen kunnen een gevoelige huid irriteren.
Synthetisch betekent omgekeerd niet automatisch schadelijk.
Bij een rustige, gezonde huid kan iemand veel producten probleemloos verdragen. Bij eczeem, rosacea of contactallergie ligt dat anders. Voor zulke patiënten is een dermatoloog beter geplaatst om een geschikte productkeuze te maken.
Oogcrème
De huid rond de ogen is dun en gevoelig. Een aparte oogcrème kan prettiger zijn wanneer een gewone gezichtscrème prikt, uitloopt of te vet is. Maar niet iedereen heeft per definitie een afzonderlijke oogcrème nodig. Soms is het vooral een kleine verpakking van een milde moisturizer.
De routine die ik zelf het meest praktisch vind
Voor iemand met een gezonde huid komt het meestal hierop neer. In de ochtend volstaat afspoelen of mild reinigen. Bij droogte kan een hydraterende zalf worden gebruikt. Bij relevante uv-blootstelling komt daar zonbescherming bij.
In de avond worden make-up en zonnecrème verwijderd. Daarna kan eventueel één gericht product worden gebruikt, gevolgd door een moisturizer wanneer de huid droog aanvoelt.
Meer kan, maar hoeft niet.
Mijn dermatologische collega’s benadrukten vooral dat een routine prettig en vol te houden moet zijn. Een wetenschappelijk interessant product dat voortdurend irritatie veroorzaakt of nooit wordt gebruikt, levert weinig op.
Mijn conclusie
Ik raad liever functies aan dan merken. Een reiniger moet reinigen zonder de huid onnodig uit te drogen. Een moisturizer moet de huid comfortabel houden. Zonnebrand moet prettig genoeg zijn om daadwerkelijk te gebruiken. Een actief ingrediënt moet een duidelijk doel hebben.
Wanneer het ingewikkelder wordt dan dat, of wanneer de huid blijft protesteren, is een dermatoloog nuttiger dan een volgende laag cosmetica.
Een goede routine hoeft niet indrukwekkend te zijn. Zij moet vooral bij de huid passen.
Bronnen bij aflevering 2
Ananthapadmanabhan KP, et al. Cleansing without compromise: the impact of cleansers on the skin barrier and the technology of mild cleansing. Dermatologic Therapy. 2004. PubMed
van Zuuren EJ, et al. Emollients and moisturisers for eczema. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2017. PubMed
Correia G, Magina S. Efficacy of topical vitamin C in melasma and photoaging: a systematic review. Journal of Cosmetic Dermatology. 2023. PubMed
Bos JD, Meinardi MMHM. The 500 Dalton rule for the skin penetration of chemical compounds and drugs.Experimental Dermatology. 2000. PubMed
American Academy of Dermatology. Many ways to firm sagging skin. AAD