Cosmetica 1: Vanaf wanneer moet ik smeren?

Ook een plastisch chirurg gaat naar feestjes en ontmoet mensen. Vaak wordt langs de neus weg om advies gevraagd, en dan gaat het vaak de neus, de borsten, beginnende rimpels bij de partner enzovoort. Maar ook: “Vanaf welke leeftijd moet ik beginnen met anti-aging?”Het antwoord hierop hangt af van de sfeer op het feestje en varieert van: je (partner) ziet er toch fantastisch uit, tot een meer wetneschappelijke approach: Een kind heeft geen antirimpelcrème nodig. Een tiener zonder huidproblemen hoeft niet preventief aan de retinol. En iemand van vijftig is niet te laat omdat er nooit een vitamine-C-serum in de badkamer heeft gestaan. Het startmoment hangt niet af van de leeftijd, maar van de reden waarom iemand wil smeren. Is de huid droog? Dan kan een hydraterende crème nuttig zijn. Is er veel blootstelling aan de zon? Dan is zonbescherming verstandig. Is er acne, eczeem, rosacea of hardnekkige pigmentatie? Dan gaat het niet meer om algemene huidverzorging, maar mogelijk om een huidaandoening. Daarvoor verwijs ik naar de dermatoloog. Dat onderscheid maakt het allemaal een stuk overzichtelijker.

Zonbescherming is de minst spectaculaire, maar waarschijnlijk nuttigste stap

Wie zichtbare huidveroudering wil afremmen, komt al snel uit bij serums, collageencrèmes en retinol. Maar het meest overtuigende advies is veel eenvoudiger: probeer overmatige uv-schade te beperken. Uv-straling speelt een belangrijke rol bij pigmentvlekken, fijne lijntjes en verlies van elasticiteit. In een langdurig gerandomiseerd onderzoek ontwikkelden mensen die consequent zonnecrème gebruikten minder zichtbare tekenen van huidveroudering dan mensen die zonnecrème gebruikten enkel wanneer zij dat nodig vonden.[1]

Dat is behoorlijk sterk bewijs voor een wereld waarin veel productclaims zijn gebaseerd op kleine, kortdurende studies. Zonbescherming betekent overigens niet dat iedereen zich iedere donkere winterochtend uitgebreid moet insmeren om vervolgens de hele dag binnen te blijven. Het hangt af van de blootstelling, de uv-index, het seizoen, het huidtype en wat iemand die dag gaat doen. De Wereldgezondheidsorganisatie adviseert extra zonbescherming vanaf een uv-index van 3.[2] Daarbij gaat het niet alleen om zonnecrème. Schaduw, kleding, een hoed en het vermijden van langdurige blootstelling rond het heetste moment van de dag zijn minstens zo belangrijk. Mijn praktische vertaling daarvan is: kijk naar uw dag. Een middag op het strand is iets anders dan tien minuten naar de winkel lopen. Een patiënt met veel zonneschade of een eerdere huidtumor krijgt bovendien een ander advies dan iemand zonder die voorgeschiedenis. Voor persoonlijk advies over zonneschade of huidkankerrisico verwijs ik naar de dermatoloog.

Een hydraterende crème gebruik je wanneer de huid daarom vraagt

Een moisturizer kan prettig zijn wanneer de huid droog, ruw, trekkerig of schilferig aanvoelt. Dat kan komen door aanleg, kou, verwarming, airconditioning, veel douchen of het gebruik van uitdrogende huidproducten. Zo’n crème helpt vooral om vocht beter in de bovenste huidlaag vast te houden. Daardoor voelt de huid soepeler en kunnen kleine droogtelijntjes tijdelijk wat minder zichtbaar worden. Dat is een nuttig effect. Het is alleen iets anders dan echte huidverjonging. Bij een comfortabele huid die niet droog is, hoeft een hydraterende crème niet per se tweemaal per dag. Sommige mensen vinden het prettig; anderen hebben het nauwelijks nodig. Beide kunnen normaal zijn. Blijft een zogenaamd droge huid ondanks eenvoudige verzorging jeuken, rood worden of schilferen, dan kan er meer spelen dan gewone droogte. Dat is voor mij een reden om een dermatologisch advies te vragen.

En retinol?

Retinoïden behoren tot de beter onderzochte middelen tegen fijne tekenen van zonveroudering. Vooral tretinoïne, een geneesmiddel op voorschrift, heeft een redelijk stevig wetenschappelijk dossier.[3] Retinol uit cosmetica is doorgaans milder. Het effect is ook minder voorspelbaar, omdat veel afhangt van de concentratie, de formulering, de verpakking en de stabiliteit van het product. Ik zie retinol daarom niet als een verplichte stap voor iedereen. Het kan een redelijke keuze zijn voor iemand die fijne lijntjes, huidstructuur of pigmentverschillen wil aanpakken en het product goed verdraagt. Maar het is geen reden om al op jonge leeftijd uit angst voor toekomstige rimpels te beginnen. Wie een gevoelige huid heeft, veel andere actieve producten gebruikt of al huidproblemen ervaart, kan dit beter met een dermatoloog bespreken. Tijdens de zwangerschap en bij een actieve zwangerschapswens worden retinoïden uit voorzorg vermeden.[4] Een dermatoloog kan bovendien beter beoordelen welke vorm en sterkte geschikt zijn. Mijn rol als plastisch chirurg is hier vooral om realistische verwachtingen te scheppen: een retinoïde kan de huidkwaliteit enigszins verbeteren, maar verandert geen diepe gezichtsstructuren.

Wat ik mijn patiënten meegeef

Er hoeft geen vaste leeftijd op huidverzorging te worden geplakt. Zonbescherming begint zodra de blootstelling relevant wordt. Hydratatie begint wanneer de huid droog is. Een actief ingrediënt begint wanneer er een concreet en realistisch doel is.En wanneer het probleem verder gaat dan normale droogte of lichte huidveroudering, begint het niet bij de cosmeticawinkel maar bij een dermatologisch consult.

Niet vroeg beginnen, maar gericht beginnen. Dat lijkt mij de verstandigste aanpak.

Bronnen bij aflevering 1

Hughes MCB, Williams GM, Baker P, Green AC. Sunscreen and prevention of skin aging: a randomized trial.Annals of Internal Medicine. 2013. PubMedWorld Health Organization. Radiation: Protecting against skin cancer. WHOSitohang IBS, et al. Topical tretinoin for treating photoaging: a systematic review of randomized controlled trials.International Journal of Women’s Dermatology. 2022. PubMedEuropean Medicines Agency. Updated measures for pregnancy prevention during retinoid use. EMA